Testosteron

Wat is testosteron?

Testosteron is een androgeen hormoon dat bij mannen voornamelijk in de testikels wordt geproduceerd. Bij vrouwen maken de eierstokken en bijnieren kleinere hoeveelheden aan. Daarnaast kan het lichaam testosteron aanmaken via de omzetting van androstenedion in perifere weefsels, zoals vet- en spierweefsel.

Het grootste deel van testosteron in het bloed is gebonden aan een eiwit dat SHBG heet (geslachtshormoonbindend globuline). Slechts één à twee procent circuleert vrij in het bloed. Alleen dit vrije gedeelte is direct biologisch actief. In de weefsels kan testosteron worden omgezet naar dihydrotestosteron, een nog krachtigere werkzame vorm, of juist naar oestrogeen in vetweefsel.

Het hormoon bereikt bij de meeste mannen zijn hoogste niveau rond het vijfentwintigste levensjaar. Daarna neemt de productie geleidelijk af. Vanaf ongeveer veertig jaar is een lichte jaarlijkse daling heel gebruikelijk en hoort dat bij het normale verouderingsproces.

Welke rol speelt testosteron in het lichaam?

Testosteron heeft invloed op een breed scala aan lichamelijke en mentale functies. Het hormoon ondersteunt de opbouw en het behoud van spiermassa, draagt bij aan sterke botten en speelt een sleutelrol in het seksueel functioneren. Zowel mannen als vrouwen merken de gevolgen van een disbalans in dit hormoon.

Naast de lichamelijke effecten heeft testosteron ook invloed op stemming en motivatie. Een gezond niveau helpt om je energiek te voelen, draagt bij aan een positieve gemoedstoestand en ondersteunt het doorzettingsvermogen tijdens fysieke inspanning. Dat maakt testosteron niet alleen een reproductief hormoon, maar ook een hormoon dat raakt aan dagelijks welbevinden.

Bij vrouwen reguleert testosteron mede de vetverdeling, de spiermassa en het libido. Een verstoring in de testosteronbalans kan bij vrouwen samenhangen met onregelmatigheden in de menstruatiecyclus of veranderingen in de oestrogeenproductie.

Wat betekenen afwijkende waarden?

Bij mannen geldt een waarde boven de 12 nmol/L doorgaans als normaal. Waarden onder de 8 nmol/L wijzen op een tekort, ook wel hypogonadisme genoemd. De zone tussen 8 en 12 nmol/L is een grijs gebied waarbij klachten en context bepalen of behandeling zinvol is.

Een te laag testosteronniveau kan zich op verschillende manieren uiten. Veelvoorkomende signalen zijn:

• Verminderd of afwezig libido
• Vermoeidheid en een laag energieniveau
• Verlies van spiermassa en toename van lichaamsvet
• Neerslachtigheid, prikkelbaarheid of stemmingswisselingen
• Slaapproblemen
• Bij mannen: minder ochtenderecties of erectieproblemen
• Verminderde botdichtheid op de langere termijn

Bij vrouwen kunnen afwijkende testosteronwaarden duiden op een hormonale disbalans. Zowel te lage als te hoge waarden zijn relevant. Te hoge niveaus bij vrouwen kunnen samenhangen met aandoeningen zoals het polycysteus-ovariumsyndroom (PCOS).

Wanneer en hoe laten meten?

Een testosteronbepaling is zinvol bij aanhoudende klachten die passen bij een hormonale disbalans, zoals onverklaarde vermoeidheid, veranderingen in lichaamssamenstelling, stemmingsklachten of problemen met vruchtbaarheid. Ook bij het monitoren van een hormoonbehandeling wordt testosteron regelmatig gemeten.

Voor mannen is het belangrijk om 's ochtends nuchter bloed te laten afnemen. Testosteron heeft een duidelijk dagritme met de hoogste waarden vroeg in de ochtend en de laagste rond middernacht. Bovendien daalt het niveau na een ochtendmaaltijd met ongeveer dertig procent in de uren erna. Een nuchtere ochtendmeting geeft daardoor de meest betrouwbare uitslag.

Bij vrouwen speelt de dag van de menstruatiecyclus een grotere rol dan het tijdstip van de dag of nuchter zijn. Wie de uitslag wil laten beoordelen, doet er goed aan dit samen met de cyclusinformatie aan de arts of zorgverlener door te geven voor een correcte interpretatie.